Εφαρμογή μοντέλου κυκλικής οικονομίας σε μικρές επιχειρήσεις

Η εφαρμογή ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας στις επιχειρήσεις εντάσσεται στη σχετική Ευρωπαϊκή Στρατηγική[1] και αποτελεί μια μείζονα και επιτακτική αναγκαιότητα εξαιτίας της ραγδαίας μείωσης των διαθέσιμων πόρων, της ραγδαίας αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού και της αύξησης του πλούτου στις αναδυόμενες. Όλες αυτές οι τάσεις έχουν οδηγήσει σε διαρκή αύξηση και αστάθεια των τιμών των προϊόντων και των πρώτων υλών και έχουν οδηγήσει τις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων και των μικρών επιχειρήσεων, να σκεφτούν τρόπους για πιο αποδοτική χρήση των διαθέσιμων πόρων τους.

Η κυκλική οικονομία βασίζεται σε αυτή την αρχή, στην ορθή και αποδοτικότερη αξιοποίηση των πόρων. Μάλιστα ο βασικός στόχος της κυκλικής οικονομίας είναι η διατήρηση όσο γίνεται περισσότερο της αξίας των πόρων, των προϊόντων, των υλικών και η δημιουργία ενός συστήματος που επιτρέπει τη βέλτιστη επαναχρησιμοποίηση, την ανακαίνιση, την ανακατασκευή και ανακύκλωσή τους.


Διάγραμμα 1 Η απεικόνιση της Κυκλικής Οικονομίας (Ellen MacArthur Foundation, 2019)

Αν και εκ πρώτης η κυκλική οικονομία φαίνεται να απευθύνεται κυρίως σε μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες διαθέτουν τους πόρους και τα κίνητρα να καινοτομήσουν και να προσαρμόσουν το μοντέλο της κυκλικής οικονομίας στις δραστηριότητές τους, η εφαρμογή ενός κυκλικού μοντέλου μπορεί να γίνει και σε μικρές επιχειρήσεις, με αξιοσημείωτα αποτελέσματα και οφέλη.

Οφέλη της εφαρμογής της Κυκλικής Οικονομίας για τις μικρές επιχειρήσεις

Τα κύρια οφέλη της εφαρμογής ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας στις μικρές επιχειρήσεις μπορούν να συνοψιστούν στα παρακάτω:

  • Μειωμένη εξάρτηση από την αύξηση και την αστάθεια των τιμών των πόρων και πρώτων υλών. Η συνεχής έλλειψη των μη-ανανεώσιμων φυσικών πόρων (π.χ. ορυκτά καύσιμα, μέταλλα και ορυκτά) καθώς και τα γεγονότα των τελευταίων μηνών (για παράδειγμα πόλεμος στην Ουκρανία), έχουν οδηγήσει σε μεγάλες διακυμάνσεις και αυξήσεις των τιμών των πρώτων υλών για τις επιχειρήσεις. Με την υιοθέτηση ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας, μία επιχείρηση μπορεί να ελαττώσει τον αριθμό των πρώτων υλών που χρησιμοποιεί και να μειώσει την έκθεσή της στο ρίσκο αυξήσεων ή έντονων διακυμάνσεων στις τιμές των πόρων.
  • Αύξηση της καινοτομίας. Η ιδέα της κυκλικής οικονομίας μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για μία επιχείρηση για την αποδοτικότερη χρησιμοποίηση των πόρων της και την επαναξιολόγηση του επιχειρησιακού της μοντέλου. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για την ανάπτυξη μίας καινοτόμου ιδέας, π.χ. χρήση υπολειμμάτων καφέ από μία επιχείρηση εστίασης για τη δημιουργία compost.
  • Ενίσχυση της φήμης της επιχείρησης, ως πράσινη επιχείρηση. Τα τελευταία χρόνια οι καταναλωτές, αλλά και οι ίδιες οι επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να συνειδητοποιούν τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των προϊόντων που χρησιμοποιούν και πολλές φορές αγοράζουν προϊόντα με βάση τη βιωσιμότητα και επαναχρησιμοποίησή τους. Έτσι οι επιχειρήσεις που υιοθετούν στρατηγικές και πρακτικές κυκλικής οικονομίας αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών τους.
  • Άνοιγμα σε νέες αγορές και ευκαιρίες ανάπτυξης. Η υιοθέτηση ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας μπορεί να δημιουργήσει νέες αγορές για μία μικρή επιχείρηση. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση ενδυμάτων μπορεί να παράγει νέα ρούχα από ρούχα που έχουν ανακυκλωθεί και να δημιουργήσει μία νέα αγορά ανακυκλώσιμων ενδυμάτων παράλληλα με την κύρια αγορά της επιχείρησης. Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση τόσο των εσόδων όσο και των θέσεων εργασίας της επιχείρησης.
  • Συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η εφαρμογή μίας στρατηγικής κυκλικής οικονομίας από μία επιχείρηση έχει ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση πρακτικών που ωφελούν το περιβάλλον (π.χ. μειωμένη κατανάλωση πρώτων υλών και χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας). Κατά συνέπεια, είναι πιο εύκολο για μία τέτοια επιχείρηση να συμμορφωθεί, όποτε απαιτηθεί, με την οικία περιβαλλοντική νομοθεσία.

Κύριες προκλήσεις από την υιοθέτηση ενός μοντέλου Κυκλικής Οικονομίας σε μικρές επιχειρήσεις

Οι κύριες προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει μία μικρή επιχείρηση όταν θελήσει να προσαρμόσει τη λειτουργία της στο μοντέλο κυκλικής οικονομίας είναι οι παρακάτω:

  • Αυξημένα κόστη και ανάγκη για επιπλέον χρηματοδότηση. Η υιοθέτηση ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας γενικά δημιουργεί αυξημένα κόστη για μία επιχείρηση, καθώς η αλλαγή του μοντέλου λειτουργίας της, οδηγεί σε επενδύσεις, έξοδα ακόμα και σε αλλαγές στο ενεργητικό της, μιας και πολύ συχνά δεν αμείβεται για την πώληση ενός τελικού προϊόντος αλλά λαμβάνει ένα τέλος για τη χρήση του προϊόντος. Συνεπώς οι ανάγκες της επιχείρησης για χρηματοδότηση μπορεί να αυξηθούν. Για το σκοπό αυτό και δεδομένης της δυσκολίας που αντιμετωπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις στο να χρηματοδοτηθούν από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει φροντίσει μέσω προγραμμάτων, π.χ. Horizon 2020, COSME, LIFE κτλ. ή παρέχοντας εγγυήσεις δανείων ή μέσω άλλων μηχανισμών (π.χ. μέσω EMAS), να καλύψει τις ανάγκες των επιχειρήσεων που επιθυμούν να υιοθετήσουν ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας.
  • Μειωμένη ζήτηση προϊόντων/ υπηρεσιών κυκλικής οικονομίας από τους καταναλωτές. Οι καταναλωτές δεν είναι ακόμα πλήρως εξοικειωμένοι με τα προϊόντα/ υπηρεσίες της κυκλικής οικονομίας και πολύ συχνά δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα χρήματα για ένα τέτοιο προϊόν/ υπηρεσία, ειδικά όταν ο ανταγωνισμός που εφαρμόζει κλασσικά μοντέλα παραγωγής διαθέτει στην αγορά αντίστοιχα προϊόντα/ υπηρεσίες σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές.
  • Μη ευνοϊκό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Αν και το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο έχει αρχίσει σιγά σιγά να ευνοεί την υιοθέτηση ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας, εντούτοις υπάρχουν ακόμα κάποια εμπόδια που μπορεί να αποθαρρύνουν μία μικρή επιχείρηση από το να αλλάξει το γραμμικό μοντέλο παραγωγής της.
  • Περιπλοκότητα σχεδιασμού του μοντέλου κυκλικής οικονομίας. Οι μικρές επιχειρήσεις συνήθως δε διαθέτουν το προσωπικό το οποίο να μπορεί να κατανοήσει και να σχεδιάσει ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας, κατά συνέπεια δεν είναι πρόθυμες να προχωρήσουν σε μία τέτοια αλλαγή και επένδυση.

Συμπεράσματα

Είναι ξεκάθαρο πως το γραμμικό μοντέλο οικονομίας δεν είναι πια βιώσιμο και πως η υιοθέτηση ενός κυκλικού μοντέλου οικονομίας αποτελεί μονόδρομο και για τις μικρές επιχειρήσεις. Η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου μπορεί να ξεκινήσει σιγά σιγά αλλά απαιτεί την εμπλοκή όλων των ενδιαφερόμενων μερών μίας επιχείρησης, προκειμένου να έχει επιτυχία και οφέλη για την επιχείρηση.

Αν και οι επιχειρήσεις, και ειδικά οι μικρές, αντιμετωπίζουν διάφορες προκλήσεις όταν αποφασίσουν να αλλάξουν το μοντέλο οικονομίας τους, τα μελλοντικά οφέλη είναι τόσο σημαντικά που τις αντισταθμίζουν. 

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση με την προώθηση[1] και υιοθέτηση σχετικής νομοθεσίας, ενισχύει την στροφή των επιχειρήσεων (ανεξαρτήτου μεγέθους) προς το κυκλικό μοντέλο οικονομίας, συνεπώς είναι μία ευκαιρία για τις μικρές επιχειρήσεις να προσαρμοστούν πριν είναι πολύ αργά.

Προκειμένου να γίνει αυτό θα πρέπει να γίνει κατάλληλη ενημέρωση και εκπαίδευση των επιχειρηματιών, υπαλλήλων, καταναλωτών και των λοιπών ενδιαφερόμενων μερών και να δοθούν κίνητρα (μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων, άρσης γραφειοκρατικών εμποδίων, κτλ.) έτσι ώστε όλο και περισσότερες μικρές επιχειρήσεις να αλλάξουν τον τρόπο που λειτουργούν.

Πηγές:

  1. https://ellenmacarthurfoundation.org/towards-the-circular-economy-vol-1-an-economic-and-business-rationale-for-an
  2. Moving towards a circular economy with EMAS, Best practices to implement circular economy strategies (with case study examples), European Commission – DG Environment – B1 Sustainable Production, Products & Consumption, 2017
  3. Let’s help SMEs to go circular, Part of the project: Boosting the circular economy amongst SMEs in Europe-A project of the European Commission –DG Environment, September 2018.
  4. Circular economy and applications in various sectors, Alpha Bank Economic Research, December 2021.
  5. Εθνική Στρατηγική για την Κυκλική Οικονομία, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Δεκέμβριος 2018
  6. The EIB Circular Economy Guide – Supporting the circular transition, European Investment Bank, 2020
  7. Ένα νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία, Για μια πιο καθαρή και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 11.3.2020, COM(2020) 98 final
  8. European Environment Agency, A framework for enabling circular business models in Europe, Publications Office, 2021, https://data.europa.eu/doi/10.2800/868597  

[1] https://ec.europa.eu/environment/publications/proposal-ecodesign-sustainable-products-regulation_en

alternatetext

Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης